“Mang chuông đi đánh xứ người” tại hàng chục quốc gia và nếm trải đủ rào cản bảo hộ của nước bạn, Tổng Giám đốc PTSC Trần Hồ Bắc chỉ ra rằng, để phát triển năng lực của doanh nghiệp nội địa, hệ thống luật pháp nước ta không thể dừng lại ở những “khuyến khích” chung chung mà phải luật hóa “nghĩa vụ” tỷ lệ nội địa hóa như một vũ khí bảo hộ then chốt.

Bài học xương máu từ "biển lớn" và thực trạng nội địa

Nhấn mạnh tính cấp thiết của việc luật hóa quy định ưu tiên sử dụng dịch vụ dầu khí trong nước, Tổng Giám đốc Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) Trần Hồ Bắc chia sẻ, đây là nỗi trăn trở lớn mà các doanh nghiệp trong ngành đã nhiều lần kiến nghị suốt hơn 30 năm qua. Nhìn lại lịch sử pháp lý nước nhà, Luật Dầu khí năm 1993 từng có điều khoản khuyến khích sử dụng hàng hóa và dịch vụ cung cấp trong nước, nhưng các lần sửa đổi sau đó lại loại bỏ quy định này, ngành dịch vụ dầu khí nội địa thiếu vắng sự hỗ trợ.

Đến Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) lần này, ở Điều 55 về Nghĩa vụ của nhà thầu, tại Khoản 13 có đưa vào nội dung “Khuyến khích sử dụng hàng hóa, dịch vụ của nhà cung cấp trong nước trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu cung cấp dịch vụ, hàng hóa phục vụ hoạt đồng dầu khí dựa trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và hiệu quả và phù hợp với quy định của hợp đồng dầu khí”. Tuy nhiên, nội dung này được đánh giá việc “khuyến khích” khá chung chung.

Ông Trần Hồ Bắc thẳng thắn chỉ ra rằng, nếu đưa ra từ "khuyến khích" nhưng lại đi kèm điều kiện doanh nghiệp trong nước phải làm tốt nhất, rẻ nhất và nhanh nhất,… để cạnh tranh sòng phẳng với các tập đoàn nước ngoài, thì thực chất không còn là khuyến khích nữa. Hiện tại, PTSC đã có sức cạnh tranh quốc tế, nhưng chuỗi giá trị dịch vụ dầu khí Việt Nam còn rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu không có một cơ chế bảo hộ cụ thể từ luật pháp, các doanh nghiệp này sẽ rất khó lòng cạnh tranh ngay trên sân nhà.

Nhìn vào thực tế quốc tế, hệ thống bảo hộ dịch vụ nội địa ở nước ngoài được áp dụng vô cùng nghiêm ngặt. Hiện tại, PTSC đang cung cấp dịch vụ dầu khí, năng lượng tại ít nhất 14 quốc gia và tại hầu hết các thị trường này quy định doanh nghiệp nước ngoài muốn tham gia bắt buộc phải liên doanh với đối tác bản địa hoặc thành lập pháp nhân tại nước sở tại nếu muốn làm nhà thầu chính. Đặc biệt, họ đưa ra các tiêu chí định lượng rất rõ ràng về tỷ lệ phần trăm phải sử dụng dịch vụ nội địa cho từng ngành nghề cụ thể.

Đơn cử như tại Malaysia, khi PTSC mang một con tàu dịch vụ sang, phía bạn sẽ lập tức kiểm tra với Hiệp hội tàu biển nước họ. Nếu trong hiệp hội có phương tiện tương tự, họ sẽ từ chối và buộc phải sử dụng tàu của họ. Tại Brunei, cũng yêu cầu những công việc chế tạo giàn khai thác dầu khí có thể thực hiện được phải được thực hiện ngay tại nước sở tại. Hay như ở Ả-rập Xê-út, có quy định rõ ràng rằng khi mở văn phòng tại đây, hễ doanh nghiệp muốn mang một nhân sự Việt Nam sang thì bắt buộc phải thuê kèm một người bản địa vào làm việc… Chính việc xây dựng những rào cản rõ ràng và cụ thể như vậy là chìa khóa để bảo vệ và phát triển các doanh nghiệp nội địa.

Cần luật hóa "nghĩa vụ" tỷ lệ nội địa hóa và cơ chế giám sát

Từ thực tế đó, PTSC kiến nghị ban soạn thảo thay từ "khuyến khích" bằng việc xác định rõ đây là "nghĩa vụ" sử dụng dịch vụ trong nước của Nhà thầu dầu khí. Về cơ chế áp dụng tỷ lệ nội địa hóa và hàng rào kỹ thuật về dịch vụ dầu khí nhằm bảo hộ đơn vị trong nước vốn đã được Chính phủ thông qua tại Nhóm Chính sách 4, nhưng hiện vẫn chưa được đưa vào Dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi). Do đó, PTSC rất mong muốn cơ quan soạn thảo xem xét đưa nội dung này vào luật để làm cơ sở sàng lọc, tạo điều kiện cho các đơn vị nội địa.

Bên cạnh đó, luật cần bổ sung rõ vai trò và thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước hoặc Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) trong việc kiểm tra, giám sát việc thực hiện tỷ lệ nội địa hóa (local content), bắt buộc nhà thầu phải sử dụng hàng hóa dịch vụ trong nước theo tỷ lệ xác định. Hệ thống quy định cũng cần bổ sung một số hạng mục, thiết bị, dịch vụ quan trọng để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia phải được sản xuất và cung cấp trong nước ở một số công đoạn, đồng thời bổ sung cơ chế chỉ định nhà thầu trong nước thực hiện các công trình trọng điểm. Việc này sẽ tạo điều kiện để Petrovietnam tăng cường giám sát, khẳng định vai trò là tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia, đại diện nước chủ nhà.

Đối với quy định tại Điều 52 về ứng dụng dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao, Dự thảo đã bước đầu đưa ra các khung ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng. Tuy nhiên, các chính sách này mới dừng lại ở góc độ khái quát. PTSC kiến nghị cần làm rõ hơn nội hàm, mức ưu đãi và thủ tục hướng dẫn cụ thể. Đồng thời, đối với danh mục sản phẩm và dịch vụ dầu khí được ưu tiên phát triển do Bộ Công thương ban hành, luật cần bổ sung các tiêu chí làm căn cứ xác định các lĩnh vực thế mạnh, có tiềm năng của Việt Nam như thiết kế, chế tạo, cơ khí, tổng thầu EPC công trình dầu khí, dịch vụ khai thác tàu chứa và xử lý dầu FSO/FPSO, sửa chữa bảo dưỡng công trình biển và đội tàu dịch vụ.

Cơ hội lớn từ điện gió ngoài khơi gắn với dầu khí

Một kiến nghị mang tính chiến lược khác được lãnh đạo PTSC nhấn mạnh là việc phát triển điện gió ngoài khơi. Đây là nội dung quan trọng có tầm ảnh hưởng lớn đến chiến lược chuyển đổi năng lượng quốc gia. Việt Nam sở hữu vùng biển lớn với tài nguyên năng lượng chiến lược dồi dào, từ dầu khí cho đến điện gió ngoài khơi. Với xu thế dịch chuyển năng lượng toàn cầu, nước ta đang đứng trước cơ hội lịch sử để vừa khai thác tiềm năng điện gió ngoài khơi vô cùng lớn, vừa xây dựng chuỗi cung ứng cho ngành công nghiệp này nhằm tự chủ nguồn cung, phát triển công nghiệp biển và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Do mức độ tương đồng kỹ thuật cao giữa điện gió ngoài khơi và lĩnh vực dầu khí biển, việc bổ sung các quy định về phát triển điện gió ngoài khơi vào Luật Dầu khí là vô cùng cần thiết, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất. Thực tế hiện nay, Việt Nam vẫn chưa có một dự án điện gió ngoài khơi nào đúng nghĩa được triển khai do hệ thống pháp luật về lĩnh vực này còn chưa hoàn chỉnh, khiến nhà đầu tư e ngại, đặc biệt là quy định về đầu mối quản lý còn chồng chéo. PTSC kiến nghị quy định rõ ràng một đầu mối chịu trách nhiệm để tháo gỡ điểm nghẽn này.

Bài học từ các cuộc xung đột địa chính trị trên thế giới cho thấy, quốc gia nào sở hữu nguồn năng lượng tại chỗ là lợi thế quan trọng để đảm bảo an ninh năng lượng bền vững và đẩy mạnh tối ưu hóa và đa dạng hóa nguồn lực đó. Việt Nam có tiềm năng điện gió ngoài khơi lớn gấp nhiều lần nhu cầu, do đó, việc sớm hoàn thiện hành lang pháp lý để hiện thực hóa nguồn tài nguyên này chính là hành động thiết thực vì lợi ích quốc gia.

Theo tin từ Petrovietnam