Trao đổi với PV, PGS.TS Ngô Trí Long - Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần thu hẹp, kinh tế biển sẽ trở thành không gian phát triển chiến lược của Việt Nam. Để khai mở dư địa này, Tập đoàn Công ngiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) có nhiều điều kiện thuận lợi đảm nhận vai trò nòng cốt, góp phần tạo động lực để nền kinh tế tăng trưởng bền vững.

PV:Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn tới. Theo ông, đâu sẽ là những động lực tăng trưởng quan trọng để đóng góp cho mục tiêu này?

PGS.TS Ngô Trí Long: Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Việt Nam không chỉ cần phát huy hiệu quả các động lực truyền thống như đầu tư, xuất khẩu và tiêu dùng, mà quan trọng hơn là phải tạo lập những động lực tăng trưởng mới có sức lan tỏa lớn và bền vững.

Theo tôi, có 5 nhóm động lực cần được coi là trụ cột. Thứ nhất là tiếp tục cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm chi phí và thời gian thực hiện dự án để khơi thông các nguồn lực xã hội.

Thứ hai là đẩy mạnh đầu tư hạ tầng chiến lược, nhất là giao thông, logistics, năng lượng, hạ tầng số và các trung tâm công nghiệp mới nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thứ ba là phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân và thu hút FDI chất lượng cao, gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cấp chuỗi giá trị.

Thứ tư là thúc đẩy khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để nâng cao năng suất lao động.

Đặc biệt thứ năm, tôi cho rằng kinh tế biển sẽ là không gian tăng trưởng chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn tới. Với hơn 3.260 km bờ biển và vùng biển rộng trên 1 triệu km², Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển cảng biển, logistics, công nghiệp ven biển, năng lượng ngoài khơi và các dịch vụ kỹ thuật biển. Tuy nhiên, tiềm năng này vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Điều quan trọng là phải thay đổi tư duy phát triển, coi biển không chỉ là nơi khai thác tài nguyên mà còn là không gian tạo ra các chuỗi giá trị mới cho nền kinh tế. Muốn vậy, Nhà nước cần hoàn thiện thể chế, quy hoạch và cơ chế chính sách để thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển các ngành kinh tế biển theo hướng hiện đại. Nếu làm tốt, kinh tế biển sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.

PV: Ông cho rằng kinh tế biển sẽ là một trong những động lực tăng trưởng mới của Việt Nam. Vậy theo ông, doanh nghiệp nào sẽ đóng vai trò nòng cốt trong việc khai mở không gian phát triển này và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước?

PGS.TS Ngô Trí Long: Nếu xem kinh tế biển là không gian phát triển chiến lược của Việt Nam thì Petrovietnam là doanh nghiệp có nhiều điều kiện để đảm nhận vai trò nòng cốt. Không chỉ là doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, Petrovietnam còn sở hữu hệ sinh thái hoàn chỉnh gắn với biển, năng lượng và công nghiệp.

Phát triển kinh tế biển không thể chỉ dựa vào du lịch hay thủy sản mà cần những doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt các chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao như dầu khí, điện khí, năng lượng tái tạo ngoài khơi, dịch vụ kỹ thuật biển, cơ khí chế tạo, hóa dầu và logistics năng lượng.

Trong đó, Petrovietnam có 3 lợi thế nổi bật. Thứ nhất là kinh nghiệm hoạt động nhiều thập kỷ trên biển, với chuỗi giá trị khép kín từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí đến dịch vụ kỹ thuật, chế biến và vận chuyển. Thứ hai là quy mô kinh tế lớn, tạo sức lan tỏa đối với tăng trưởng, ngân sách và an ninh năng lượng quốc gia. Thứ ba là quá trình chuyển đổi từ tập đoàn dầu khí truyền thống thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, thể hiện định hướng mở rộng từ khai thác dầu khí sang phát triển các ngành công nghiệp năng lượng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị năng lượng hiện đại.

Quan trọng hơn, giá trị của Petrovietnam không chỉ nằm ở những đóng góp cho ngân sách nhà nước mà còn ở khả năng dẫn dắt và thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành như cơ khí chế tạo, đóng tàu, logistics, xây lắp công trình biển, đào tạo nguồn nhân lực và các khu công nghiệp ven biển. Vì vậy, để Tập đoàn phát huy đầy đủ vai trò đầu tàu, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế về đầu tư, quy hoạch không gian biển, phân cấp, huy động vốn và phát triển các dự án năng lượng quy mô lớn.

Tôi cho rằng, kinh tế biển là một trong những lời giải cho mục tiêu tăng trưởng hai con số và Petrovietnam chính là lực lượng nòng cốt để khai mở không gian phát triển đó.

PV: Nhiều ý kiến cho rằng, một trong những điểm nghẽn lớn của phát triển kinh tế biển hiện nay là cơ chế, chính sách chưa theo kịp yêu cầu phát triển, nhất là đối với năng lượng ngoài khơi và các ngành kinh tế biển mới. Theo ông, cần tháo gỡ những "nút thắt" nào để Petrovietnam và các đơn vị thành viên có thể phát huy tốt hơn vai trò của mình?

PGS.TS Ngô Trí Long: Tôi cho rằng nhận định này hoàn toàn có cơ sở. Thực tế, nhiều quy định hiện nay vẫn được xây dựng theo tư duy quản lý từng ngành riêng lẻ, trong khi các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen hay dịch vụ năng lượng biển đòi hỏi một cơ chế liên ngành, đồng bộ và linh hoạt hơn.

Theo tôi, trước hết cần sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật về dầu khí và năng lượng theo hướng hiện đại, tạo hành lang pháp lý cho các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, hydrogen, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).

Tiếp đó, cần có cơ chế đặc thù cho phát triển kinh tế biển, trao quyền chủ động hơn cho các doanh nghiệp chủ lực trong quyết định đầu tư, lựa chọn đối tác và triển khai dự án. Việc phân cấp, phân quyền cần rõ ràng, qua đó rút ngắn thời gian chuẩn bị và phê duyệt các dự án quy mô lớn.

Bên cạnh đó, Việt Nam nên triển khai cơ chế thử nghiệm đối với các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi hay trung tâm công nghiệp - năng lượng biển, đồng thời thúc đẩy liên kết vùng, phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng ven biển gắn với hạ tầng cảng biển, logistics và dịch vụ kỹ thuật.

Nếu những điểm nghẽn này được tháo gỡ, Petrovietnam sẽ có điều kiện phát huy tốt hơn vai trò đầu tàu, góp phần khai mở không gian tăng trưởng mới từ biển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và bảo đảm an ninh năng lượng.

PV: Để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển, theo ông, Việt Nam cần có tầm nhìn và chiến lược như thế nào?

PGS.TS Ngô Trí Long: Theo tôi, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển, Việt Nam cần thay đổi tư duy phát triển, xem biển không chỉ là nơi khai thác tài nguyên mà là không gian phát triển chiến lược, gắn kết chặt chẽ giữa kinh tế, quốc phòng - an ninh và phát triển bền vững. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 36-NQ/TW về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

Điều quan trọng hiện nay không còn là có phát triển kinh tế biển hay không, mà là phát triển bằng mô hình nào để tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Theo đó, Việt Nam cần chuyển từ phát triển đơn ngành sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế biển hiện đại, kết nối dầu khí, năng lượng ngoài khơi, cảng biển, logistics, công nghiệp ven biển, dịch vụ kỹ thuật biển và khoa học - công nghệ thành các chuỗi giá trị có sức cạnh tranh quốc tế.

Cùng với đó, cần hoàn thiện quy hoạch không gian biển theo hướng đồng bộ, minh bạch, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và quốc phòng - an ninh; đồng thời xác định năng lượng biển là một trong những lĩnh vực mũi nhọn của nền kinh tế.

Muốn thực hiện được mục tiêu này, Việt Nam cần phát huy vai trò của các doanh nghiệp đầu tàu, đủ năng lực dẫn dắt các dự án quy mô lớn, làm chủ công nghệ và kết nối với chuỗi giá trị toàn cầu. Trong lĩnh vực công nghiệp - năng lượng biển, Petrovietnam có nhiều lợi thế để đảm nhận vai trò đó.

Bên cạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và phát triển xanh, theo tôi, Việt Nam cần xây dựng một cơ chế điều phối liên ngành đủ mạnh để thống nhất quy hoạch, tháo gỡ các điểm nghẽn và thúc đẩy các dự án chiến lược.

Khi thể chế, hạ tầng, khoa học - công nghệ và doanh nghiệp cùng được phát huy, kinh tế biển sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh từ biển, giàu từ biển.

PV: Xin cảm ơn ông!

Theo tin từ Petrovietnam