Theo TS Dư Văn Toán, các hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí trên Biển Đông, gắn với hệ thống xử lý, vận chuyển, chế biến tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (TP Hồ Chí Minh) của Petrovietnam đã hình thành chuỗi giá trị kinh tế biển hoàn chỉnh, vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa khẳng định vai trò chiến lược về an ninh biển đảo.

Trong cấu trúc phát triển của TP Hồ Chí Minh với vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, các doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), không chỉ tạo dựng những trụ cột tăng trưởng nền tảng mà còn góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng, khẳng định chủ quyền, an ninh biển đảo. Trao đổi với PV, TS Dư Văn Toán - Chuyên gia về môi trường, biển và hải đảo, Viện Khoa học Môi trường, Biển và Hải đảo (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phân tích sâu vai trò chiến lược của doanh nghiệp nhà nước trong phát triển TP Hồ Chí Minh, cũng như những đóng góp đặc thù của Petrovietnam trong bối cảnh thành phố đang hướng tới mô hình siêu đô thị thông minh, trung tâm kinh tế biển và năng lượng của khu vực gắn với địa bàn trọng điểm Bà Rịa - Vũng Tàu.

Doanh nghiệp nhà nước và những trụ cột nền tảng cho phát triển đô thị

PV: Thưa ông, từ thực tiễn phát triển của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu nói riêng và TP Hồ Chí Minh nố chung, ông đánh giá như thế nào về vai trò của các doanh nghiệp nhà nước trong việc tạo dựng các trụ cột kinh tế nền tảng, đặc biệt là những tập đoàn lớn như Petrovietnam?

TS Dư Văn Toán: TP Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, nơi hội tụ đầy đủ các động lực tăng trưởng của nền kinh tế quốc gia. Trong không gian phát triển đó, doanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn quy mô lớn giữ vai trò mà khu vực tư nhân khó có thể thay thế, đó là hình thành và duy trì những trụ cột nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Các doanh nghiệp nhà nước không chỉ đóng góp về quy mô vốn, doanh thu hay ngân sách, mà quan trọng hơn là tạo ra những ngành, lĩnh vực then chốt gắn với an ninh quốc gia và lợi ích chiến lược lâu dài. Với khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (TP Hồ Chí Minh), các trụ cột như năng lượng, công nghiệp nền tảng, hạ tầng logistics, dịch vụ kỹ thuật cao... đều có dấu ấn rất rõ của doanh nghiệp nhà nước. Trong số đó, Petrovietnam là một ví dụ điển hình cho mô hình doanh nghiệp nhà nước vừa hoạt động theo cơ chế thị trường, vừa thực hiện những sứ mệnh mà không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ năng lực và trách nhiệm đảm đương.

PV: Petrovietnam hiện diện trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, tập trung ở khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu với một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng quy mô lớn, đóng góp gần 20% GRDP và gần 16% thu ngân sách thành phố. Theo ông, những con số này phản ánh điều gì?

TS Dư Văn Toán: Những con số này trước hết phản ánh vai trò “trụ cột” rất rõ nét của Petrovietnam trong cấu trúc kinh tế TP Hồ Chí Minh, đặc biệt tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu. Trong giai đoạn 2020-2025, tổng doanh thu các đơn vị thành viên của Petrovietnam trên địa bàn thành phố đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương 19% GRDP, và số nộp ngân sách lên tới 590,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 15,8% tổng thu ngân sách địa phương. Đây là mức đóng góp rất hiếm thấy đối với một tập đoàn hoạt động đa ngành.

Nhưng điều quan trọng hơn là chất lượng của những đóng góp đó. Petrovietnam không tạo ra tăng trưởng ngắn hạn, mà hình thành một hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng hoàn chỉnh với hơn 20 đơn vị thành viên chủ lực, trải dài từ thăm dò, khai thác, công nghiệp khí, chế biến dầu khí đến dịch vụ kỹ thuật. Chính hệ sinh thái này đã tạo nền tảng vững chắc cho tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Thành phố và toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Mở rộng không gian kinh tế biển và chuyển dịch năng lượng xanh

PV: Hoạt động của Petrovietnam gắn liền với Biển Đông, nơi “có giàn khoan đặt chân là ở đó chủ quyền, an ninh biển đảo được khẳng định”. Ông nhìn nhận vai trò này như thế nào, đặc biệt là với Bà Rịa - Vũng Tàu, nơi được mệnh danh là "Thủ phủ Dầu khí"?

TS Dư Văn Toán: Đây là một khía cạnh rất đặc thù, mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Hoạt động dầu khí trên Biển Đông không chỉ là hoạt động kinh tế thuần túy, mà còn gắn chặt với việc khẳng định và bảo vệ chủ quyền quốc gia. Mỗi công trình, mỗi giàn khoan, mỗi tuyến ống dầu khí ngoài khơi đều có thể xem là những “cột mốc sống” trên biển, hiện diện một cách hòa bình, liên tục và bền vững.

Đối với Bà Rịa - Vũng Tàu - hạt nhân của kinh tế biển phía Nam - vai trò này càng có ý nghĩa đặc biệt. Thông qua các đơn vị chủ lực như Liên doanh Vietsovpetro, Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP), Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS), Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí (PTSC)... Petrovietnam không chỉ tham gia trực tiếp hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí trên Biển Đông mà còn hình thành hệ thống xử lý, vận chuyển, chế biến, hậu cần kỹ thuật gắn chặt với không gian Bà Rịa - Vũng Tàu. Từ đó, một chuỗi giá trị kinh tế biển hoàn chỉnh đã được kiến tạo, kết nối giữa biển và đất liền, giữa khai thác tài nguyên với phát triển dịch vụ và công nghiệp hỗ trợ.

Không gian kinh tế biển này ngày càng được mở rộng khi gắn với các vùng biển đảo trọng yếu của phía Nam, đặc biệt là khu vực Vũng Tàu - Côn Đảo. Côn Đảo không chỉ có ý nghĩa về lịch sử, văn hóa và chủ quyền, mà còn là một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế biển và bảo đảm an ninh - quốc phòng trên biển. Việc hình thành các trục phát triển kinh tế biển gắn với vận tải, logistics, dịch vụ kỹ thuật, du lịch biển đảo và năng lượng ngoài khơi sẽ tạo động lực lan tỏa cho toàn vùng Nam Bộ, thay vì chỉ tập trung vào các trung tâm đô thị ven bờ.

Điểm rất đáng chú ý là trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, Petrovietnam đang từng bước mở rộng vai trò của mình từ dầu khí truyền thống sang nghiên cứu, phát triển các nguồn năng lượng mới như điện gió ngoài khơi và hydrogen xanh. Các dự án điện gió ngoài khơi tại khu vực biển phía Nam, gắn với trục Vũng Tàu - Côn Đảo, không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia mà còn trở thành động lực mới thúc đẩy kinh tế biển toàn vùng Nam Bộ, đồng thời tăng cường sự hiện diện kinh tế - kỹ thuật bền vững trên biển, gắn chặt với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đối với TP Hồ Chí Minh, hướng đi này mở ra một không gian kinh tế biển hoàn toàn mới, không chỉ dừng ở năng lượng sạch mà còn kéo theo sự phát triển của các ngành dịch vụ biển giá trị cao như kỹ thuật công trình biển, chế tạo thiết bị, logistics chuyên dụng, tài chính xanh, bảo hiểm năng lượng, nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao. Chính những lĩnh vực này sẽ tạo ra việc làm chất lượng cao, thu hút chuyên gia trong nước và quốc tế, đồng thời nâng tầm uy tín và vị thế của Thành phố như một trung tâm kinh tế biển - năng lượng hiện đại của khu vực phía Nam và trong chuỗi giá trị năng lượng khu vực.

PV: Bên cạnh đóng góp kinh tế, Petrovietnam còn giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định thị trường. Vì sao những đóng góp “âm thầm” này lại có ý nghĩa đặc biệt, thưa ông?

TS Dư Văn Toán: An ninh năng lượng là nền tảng của mọi hoạt động kinh tế - xã hội, nhưng lại thường chỉ được nhìn thấy rõ khi xảy ra khủng hoảng. Petrovietnam chính là lực lượng âm thầm giữ cho TP Hồ Chí Minh luôn “sáng đèn”, duy trì nhịp sống và sản xuất ổn định.

Từ các nhà máy xử lý khí, nhà máy đạm, hệ thống đường ống khí Nam Côn Sơn, Cửu Long, đến kho LNG, LPG Thị Vải và gần 100 cửa hàng xăng dầu trên địa bàn, Petrovietnam đã hình thành một mạng lưới hạ tầng công nghiệp - năng lượng chiến lược. Hệ thống này không chỉ bảo đảm nguồn cung xăng dầu, khí, điện cho sản xuất và đời sống, mà còn đóng vai trò “lá chắn” giúp bình ổn thị trường trước các biến động trong nước và quốc tế.

Ngoài ra, việc cung cấp CNG cho xe buýt, hóa chất cho công nghiệp chế biến, phân bón cho nông nghiệp... cho thấy Petrovietnam đã tham gia sâu vào chuỗi giá trị sản xuất của thành phố, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

PV: Trong giai đoạn tới, khi TP Hồ Chí Minh hướng tới siêu đô thị thông minh và trung tâm kinh tế biển hàng đầu khu vực (Bà Rịa - Vũng Tàu), theo ông cần cơ chế gì để Petrovietnam tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt?

TS Dư Văn Toán: Theo tôi, điều quan trọng nhất là tạo được sự hài hòa giữa nguyên tắc thị trường và lợi ích chiến lược quốc gia. TP Hồ Chí Minh cần tiếp tục coi Petrovietnam là đối tác chiến lược trọng yếu, đồng hành trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng sạch, kinh tế biển, chuỗi cung ứng xanh và đổi mới sáng tạo.

Về phía Petrovietnam, Tập đoàn đã xác định TP Hồ Chí Minh là địa bàn trọng điểm nhất trong chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, với mục tiêu lọt vào Fortune Global 500 và hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia. Những dự án như trung tâm công nghiệp - năng lượng sinh thái, điện gió ngoài khơi, các trung tâm khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ tạo động lực mới cho thành phố.

Về phía chính quyền, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư, khoa học - công nghệ và nhân lực chất lượng cao. Khi doanh nghiệp nhà nước được trao đủ không gian phát triển và được “cởi trói” về thể chế, họ sẽ phát huy tốt vai trò dẫn dắt, vừa tạo ra giá trị kinh tế, vừa bảo đảm những lợi ích chiến lược lâu dài cho quốc gia và cho TP Hồ Chí Minh.

Sự gắn kết giữa Petrovietnam và TP Hồ Chí Minh, đặc biệt khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng, mà còn bằng vai trò trụ cột trong an ninh năng lượng, kinh tế biển và phát triển bền vững. Trong hành trình vươn mình của thành phố, Petrovietnam tiếp tục là “mạch máu” năng lượng, đồng hành cùng “trái tim” kinh tế của cả nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

PV: Xin cảm ơn ông!