Một tin rất vui là ngày 13/1/2026, Bộ Chính trị quyết định lấy ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam. Vào ngày này, mọi người sẽ được nghỉ như một ngày lễ chính của dân tộc, cán bộ, công nhân, viên chức được hưởng lương.

Ngay lập tức, chủ trương này đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt của tất cả các tầng lớp nhân dân. Trên báo chí và trên mạng xã hội đều hoan nghênh và cho rằng đây là một chủ trương rất sáng suốt và rất cần thiết trong hoàn cảnh này.

Sở dĩ Bộ Chính trị chọn ngày 24/11 vì vào ngày 24/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho tổ chức Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, còn bộn bề khó khăn, phải đối phó với thù trong giặc ngoài, đối phó với nạn đói, nạn dốt đã chiếm hữu bao năm. Vậy mà Bác Hồ đã nghĩ đến phải xây dựng văn hóa Việt Nam.

Các đại biểu dự Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (Ảnh: Internet)

Từ ngày xưa, các bậc thức giả cũng đã nói về việc muốn thiên hạ đại trị, phải xây dựng được văn hóa. Còn danh tướng Napoleon đã từng nói câu bất hủ, đại ý là dùng lưỡi gươm để thu phục thiên hạ nhưng phải dùng văn hóa để thu phục nhân tâm.

Một đất nước không thể phát triển được nếu không có một nền văn hóa phong phú, mang đậm đà bản sắc dân tộc và phù hợp với sự phát triển của thời đại. Văn hóa là một khái niệm cực rộng bao gồm từ đạo đức, lối sống, phong tục tập quán, tri thức, văn học nghệ thuật và sự ứng xử giữa con người với con người...

Gần đây, người ta thường hay nói đến câu “Loại người có học nhưng vô văn hóa”; hoặc “Người này thừa kiến thức mà thiếu văn hóa”... Phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, văn hóa của nước ta trong khoảng vài chục năm trở lại đây đang nảy sinh rất nhiều vấn đề mà “không thể gọi là văn hóa được”.

Khắp nơi khắp chốn chúng ta đều thấy biểu hiện thiếu văn hóa hay vô văn hóa trong ứng xử, trong chấp hành luật pháp, trong việc thực hiện kỷ cương của xã hội. Chúng ta thấy rất nhiều những tấm gương tày liếp về những cán bộ cao cấp có chức, có quyền, từng có những cống hiến nhất định đã mắc vào lao lý cũng bởi vì nền tảng cốt lõi của họ là thiếu văn hóa. Người không có văn hóa thì không có điều ác nào mà họ không dám làm.

Không ít biểu hiện lệch chuẩn trong đời sống văn hóa đang để lại những hệ lụy đau lòng, gây ra nhiều day dứt trong xã hội.

Ở một số trường hợp cá biệt, những xung đột gia đình bị đẩy đến mức cực đoan, dẫn tới những bi kịch không ai mong muốn.

Trong môi trường học đường, đã xuất hiện những hành vi bạo lực đáng lo ngại, khi học sinh đánh nhau, làm nhục bạn bè và phát tán hình ảnh lên mạng xã hội.

Trên không gian mạng, tâm lý đám đông và hội chứng a dua đôi khi khiến việc bày tỏ quan điểm vượt ra ngoài khuôn khổ văn minh, thậm chí có những phản ứng thiếu tổ chức, thiếu trách nhiệm trước các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Cùng với đó, sự tiếp nhận thiếu chọn lọc một số trào lưu văn hóa ngoại lai đang tác động tiêu cực đến lối sống và cách ứng xử của một bộ phận xã hội, từ người trẻ đến người lớn tuổi.

Người ta sẵn sàng thượng cẳng chân, hạ cẳng tay, thậm chí dùng cả hung khí xử lý những mâu thuẫn vô cùng nhỏ như một vụ va chạm giao thông hay xích mích trong uống rượu.

Việc Bộ Chính trị quyết định lấy ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam cho thấy sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Đảng đối với việc xây dựng và phát huy văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay (Ảnh minh họa: chinhphu.vn)

Chúng ta đã làm rất tốt việc giữ gìn an ninh quốc gia, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Nhưng trong nội tại thì xã hội Việt Nam đang có nhiều vấn đề khiến người dân cảm thấy bất an. Không phải bỗng dưng mà nhiều vị cao tăng đã đưa ra những lời dạy rằng muốn giữ tâm mình thanh thản, việc đầu tiên sau khi ngủ dậy là chớ xem điện thoại. Trong khi báo chí chính thống vẫn nỗ lực giữ vai trò định hướng, thì không gian mạng xã hội với tốc độ lan truyền và thiếu kiểm chứng đang làm gia tăng các dòng thông tin tiêu cực, gây nhiễu loạn cảm xúc xã hội. Đúng là không thể có một ngày vui nếu như mở mắt ra ta đã nạp những loại thông tin xấu độc đấy vào trí óc.

Việc Bộ Chính trị quyết định lấy ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam cho thấy sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Đảng đối với việc xây dựng và phát huy văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, hay nói đúng hơn là thúc đẩy quá trình tái tạo các giá trị văn hóa của người Việt.

Đúng là đã đến lúc chúng ta cần chú trọng hơn nữa đến việc tái tạo văn hóa của người Việt, bằng nhiều hình thức nhằm lan tỏa những giá trị tốt đẹp vốn có, như tinh thần “tương thân, tương ái”, lòng yêu nước và sự sẵn sàng xả thân khi lợi ích của dân tộc, cộng đồng bị xâm hại.

Dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc khánh Việt Nam 2/9 vừa qua là dịp chúng ta nhìn thấy rất rõ những bản chất tốt đẹp về văn hóa trong mỗi con người Việt Nam. Lâu lắm rồi tinh thần yêu nước của người Việt, lòng tự hào dân tộc, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng lại được thổi bùng lên mạnh mẽ như vậy.

Vậy, để tái tạo lại văn hóa, cần bắt nguồn từ đâu?

Thiển nghĩ, trước hết bắt nguồn từ người đứng đầu. Không thể xây dựng được văn hóa nếu người đứng đầu ở một địa phương, một cơ quan, một xí nghiệp, thậm chí ở một tổ đội sản xuất có những biểu hiện thiếu văn hóa hoặc có những hành động, việc làm thiếu văn hóa. Để tái tạo văn hóa Việt, vai trò của các cấp ủy Đảng và của Bí thư Đảng các cấp vô cùng quan trọng.

Năm 2014, trong một cuộc gặp gỡ các Bí thư Chi bộ xuất sắc tiêu biểu của Đảng bộ Khối Doanh nghiệp Trung ương, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã kết luận một câu bất hủ: “Bí thư Chi bộ không gương mẫu nói ai nghe”.

Một tấm gương rất lớn về tái tạo văn hóa doanh nghiệp là ở Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam).

Vào những năm từ 2015 đến 2018, Petrovietnam lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng.

Nhiều cán bộ cao cấp của Petrovietnam và một số đơn vị thành viên mắc sai phạm bị xử lý bằng pháp luật. Niềm tin của người lao động bị suy giảm, uy tín và niềm tin xã hội đối với Tập đoàn cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, Đảng ủy, lãnh đạo Petrovietnam đã đưa ra một chủ trương mang tính chiến lược là phải “Tái tạo văn hóa doanh nghiệp ở Petrovietnam”.

Và ngay lập tức, việc tái tạo văn hóa doanh nghiệp nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của người lao động.

Bằng nhiều hình thức thực hiện phong phú, sinh động, phù hợp với thực tiễn và đặc biệt là có những chế tài nghiêm khắc đối với những tập thể và cá nhân không thực hiện hoặc thực hiện cho có... Petrovietnam đã xốc lại đội hình, vượt qua các cuộc khủng hoảng kép trong ba năm sau đó và tạo động lực cho những thắng lợi ngoạn mục trong hoạt động sản xuất cho các năm từ 2020 đến 2025.

Và cho đến giờ, Đảng ủy, lãnh đạo Petrovietnam, trong các chủ trương, kế hoạch phát triển sản xuất đều chú trọng đến tái tạo và xây dựng văn hóa doanh nghiệp, coi đó là nhân tố quan trọng bậc nhất để hoàn thành được các chỉ tiêu kinh tế và để Petrovietnam phát triển bền vững.

Việc tái tạo văn hóa phải bắt đầu từ việc xây dựng lại kỷ cương và việc chấp hành pháp luật. Một doanh nghiệp không thể gọi là doanh nghiệp có văn hóa nếu như “trên bảo dưới không nghe”, cá nhân thích nói ai thì nói, thích chửi ai thì chửi, thích đi làm lúc nào thì đi... Một doanh nghiệp mà người lao động không có kỷ luật thì không thể nào là doanh nghiệp có văn hóa. Và suy rộng ra ở từng địa phương, từng cụm dân cư, từng tổ dân phố cũng vậy.

Giáo dục mà không đi đôi với biện pháp là giáo dục suông.

Cho nên muốn tái tạo lại văn hóa Việt thì điều đầu tiên là vẫn phải xây dựng được một xã hội có kỷ cương.