Sau hơn 2 năm triển khai Luật Dầu khí năm 2022, thực tiễn cho thấy một số vướng mắc về phân cấp, phân quyền đang ảnh hưởng đến tiến độ xử lý thủ tục trong hoạt động dầu khí. Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) hướng tới hoàn thiện cơ chế phân cấp theo hướng tăng tính chủ động cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), rút ngắn quy trình xử lý nhưng vẫn bảo đảm vai trò quản lý, giám sát của cơ quan nhà nước, qua đó khơi thông nguồn lực cho các dự án dầu khí.

Phân cấp để rút ngắn quy trình xử lý

Luật Dầu khí năm 2022 được đánh giá là bước tiến quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý cho ngành dầu khí, tạo cơ sở thúc đẩy hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy một số quy định về phân cấp, phân quyền và trình tự xử lý thủ tục chưa thực sự đáp ứng yêu cầu của các dự án có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp.

Đặc thù ngành dầu khí là chu kỳ đầu tư dài, vốn lớn, rủi ro cao và chịu tác động trực tiếp của điều kiện địa chất, thị trường năng lượng. Nhiều quyết định trong quá trình triển khai dự án mang tính chuyên môn cần được xử lý kịp thời. Nếu phải qua nhiều cấp xem xét, phê duyệt, tiến độ dự án có thể bị kéo dài, làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng hiệu quả đầu tư.

Vì vậy, hoàn thiện cơ chế phân cấp được xác định là một trong những nội dung quan trọng của Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), nhằm giao đúng thẩm quyền cho chủ thể có đủ năng lực thực hiện, đồng thời duy trì cơ chế kiểm soát, giám sát của Nhà nước.

Theo định hướng sửa đổi, Petrovietnam sẽ được giao xem xét, phê duyệt hoặc chấp thuận một số nội dung trên cơ sở ý kiến góp ý, thẩm định của cơ quan quản lý nhà nước theo phân công của Chính phủ, chủ yếu là Bộ Công Thương.

Các nội dung gồm đề cương chi tiết, dự toán chi phí thực hiện đề án điều tra cơ bản về dầu khí sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách; kế hoạch lựa chọn nhà thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu ký hợp đồng dầu khí; nội dung hợp đồng dầu khí và điều chỉnh hợp đồng dầu khí.

Đây là những công việc gắn trực tiếp với quá trình chuẩn bị đầu tư, đòi hỏi sự am hiểu sâu về địa chất, kỹ thuật, công nghệ và hiệu quả kinh tế của dự án. Việc phân cấp hợp lý sẽ góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả triển khai.

Cách tiếp cận này không làm thay đổi chức năng quản lý nhà nước mà phân định rõ hơn trách nhiệm giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Nhà nước tập trung xây dựng chính sách, thẩm định, kiểm tra, giám sát; Petrovietnam chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ được giao.

Gỡ vướng trong quản lý hợp đồng và phát triển mỏ

Không chỉ ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, quá trình triển khai hợp đồng dầu khí cũng phát sinh nhiều tình huống cần cơ chế xử lý linh hoạt hơn.

Hoạt động dầu khí luôn tiềm ẩn rủi ro về địa chất, điều kiện thi công ngoài khơi và biến động thị trường năng lượng. Vì vậy, Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) định hướng hoàn thiện cơ chế để Petrovietnam chủ động xử lý một số nội dung như gia hạn thời hạn hợp đồng dầu khí, gia hạn giai đoạn tìm kiếm - thăm dò trong trường hợp đặc biệt; kéo dài thời gian giữ lại diện tích phát hiện khí; tạm dừng thực hiện quyền và nghĩa vụ trong trường hợp bất khả kháng; mở rộng diện tích hợp đồng, hợp nhất phát hiện dầu khí, mỏ dầu khí.

Bên cạnh đó, Petrovietnam được xem xét tăng tính chủ động trong xử lý kế hoạch khai thác sớm mỏ dầu khí, kế hoạch phát triển mỏ, điều chỉnh phương án đầu tư khi bổ sung giàn khai thác, tàu chứa dầu (FSO), tàu chứa và xử lý dầu (FPSO), cũng như các nội dung liên quan đến thu dọn công trình dầu khí.

Đây đều là những quyết định gắn trực tiếp với hiệu quả dự án, cần được xử lý kịp thời để hạn chế phát sinh chi phí và khai thác tối ưu tài nguyên.

Đối với ngành dầu khí, mỗi dự án có vòng đời kéo dài từ điều tra cơ bản, tìm kiếm - thăm dò, phát triển mỏ, khai thác đến thu dọn công trình. Vì vậy, cơ chế quản lý cần được thiết kế thống nhất trong toàn bộ vòng đời dự án, tránh phát sinh thêm nhiều tầng nấc thủ tục.

Phân cấp phải gắn với quyền quyết định thực chất

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, trong bối cảnh ngành dầu khí đối mặt với thách thức như suy giảm sản lượng tại các mỏ truyền thống, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế có ý nghĩa quan trọng.

Ông cho rằng ngành dầu khí đòi hỏi cơ chế quản lý vừa chặt chẽ, minh bạch, vừa đủ linh hoạt để doanh nghiệp xử lý nhanh các vấn đề phát sinh. Tuy nhiên, phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm với quyền quyết định thực chất, thay vì chỉ chuyển thẩm quyền ký hoặc phê duyệt nhưng quy trình vẫn qua nhiều tầng nấc.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, trong hoạt động dầu khí, thời gian chính là chi phí. Một dự án chậm 3-5 năm có thể phải đối mặt với biến động về giá dầu, chi phí thiết bị, lãi suất, công nghệ và chiến lược đầu tư của các tập đoàn dầu khí quốc tế.

Vì vậy, phân cấp, phân quyền rõ ràng sẽ góp phần giảm chi phí thời gian, chi phí cơ hội của nhà đầu tư và rút ngắn quá trình triển khai dự án từ giai đoạn phát hiện, thẩm lượng, phê duyệt kế hoạch phát triển mỏ (FDP), quyết định đầu tư cuối cùng (FID) đến khai thác dòng dầu, khí đầu tiên.

Để cơ chế phân cấp đi vào thực chất, TS Nguyễn Quốc Thập cho rằng, Luật Dầu khí (sửa đổi) cần quy định rõ phạm vi thẩm quyền của Chính phủ, Bộ Công Thương, Petrovietnam và người điều hành hợp đồng dầu khí; xác định rõ thời hạn xử lý từng thủ tục, trách nhiệm của từng chủ thể. Theo ông, nguyên tắc cần hướng tới là "một việc - một đầu mối - một cấp quyết định - một thời hạn - một chủ thể chịu trách nhiệm".

Bên cạnh đó, việc mở rộng thẩm quyền cho Petrovietnam cũng cần đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp và bảo vệ người thực thi khi đã quyết định đúng thẩm quyền, đúng quy trình nhưng kết quả không như kỳ vọng do rủi ro khách quan của hoạt động dầu khí.

Có thể thấy, sửa đổi Luật Dầu khí lần này không chỉ nhằm cắt giảm thủ tục hành chính mà còn hướng tới mô hình quản trị ngành dầu khí hiện đại hơn, trong đó phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình. Khi những điểm nghẽn thể chế được tháo gỡ, Petrovietnam sẽ có thêm điều kiện phát huy vai trò doanh nghiệp nòng cốt, góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên và củng cố an ninh năng lượng quốc gia.

Theo tin từ Petrovietnam