Tuần qua xung đột Mỹ - Iran tái bùng phát căng thẳng. Các chiến dịch quân sự kéo dài của Israel, không chỉ làm gia tăng nguy cơ xung đột lan rộng tại Trung Đông mà còn báo hiệu những tác động dây chuyền đối với an ninh năng lượng, an ninh lương thực và kinh tế toàn cầu.

Những cơn địa chấn địa chính trị chưa bao giờ chỉ dừng lại ở chiến trường. Mỗi biến động tại Trung Đông đều tạo nên những gợn sóng lan khắp nền kinh tế thế giới.

An ninh năng lượng ngày nay không còn là câu chuyện riêng của ngành dầu khí, càng không chỉ là bài toán cân đối cung - cầu. Đó là một bộ phận hữu cơ của an ninh kinh tế, an ninh quốc gia và năng lực chống chịu của mỗi nền kinh tế trước những biến động khó lường của thế giới.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa khát vọng ấy, đất nước không chỉ cần nguồn năng lượng đủ lớn cho tăng trưởng mà còn phải xây dựng được một hệ thống năng lượng đủ mạnh để không bị khuất phục trước các cú sốc bên ngoài. Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy về an ninh năng lượng, trong đó, Luật Dầu khí 2022 (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, đồng thời mở đường cho phát triển các ngành năng lượng mới từ biển, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Lịch sử năng lượng thế giới đã nhiều lần chứng minh rằng, quốc gia phụ thuộc vào một nguồn cung cũng giống như con thuyền chỉ có một mái chèo. Khi dòng nước đổi chiều, con thuyền khó tránh khỏi chòng chành. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển Hormuz, tương đương khoảng 1/4 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu. Chỉ cần khu vực này bất ổn, thị trường năng lượng lập tức phản ứng dây chuyền.

Đất nước ta không nằm ngoài vòng xoáy ấy. Là nền kinh tế có độ mở lớn, mọi biến động của thị trường năng lượng quốc tế đều tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, giá thành hàng hóa, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và đời sống người dân. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào khai thác dầu khí truyền thống; cũng không thể kỳ vọng năng lượng tái tạo sẽ thay thế ngay lập tức các nguồn năng lượng hóa thạch. Một nền an ninh năng lượng hiện đại phải được xây dựng trên nhiều trụ cột đồng thời.

Đó là tiếp tục khai thác hợp lý nguồn dầu khí trong nước để giữ vững mức độ tự chủ; phát triển mạnh LNG nhằm bổ sung nguồn nhiên liệu cho sản xuất điện; thúc đẩy điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và các nguồn năng lượng sạch; đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng, kho dự trữ chiến lược; hiện đại hóa lưới truyền tải; đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong toàn xã hội.

Đó chính là tư duy “không bỏ tất cả trứng vào một giỏ” trong lĩnh vực năng lượng. Một bước chuyển quan trọng đang hình thành trong tư duy quản trị quốc gia là cách tiếp cận đối với dự trữ chiến lược. Nếu trước đây, dự trữ quốc gia chủ yếu được nhìn nhận như một “kho dự phòng” dành cho những tình huống đặc biệt thì ngày nay, tư duy ấy đã thay đổi căn bản.

Tinh thần của Luật Dự trữ quốc gia năm 2025 và các kết luận của Bộ Chính trị là đưa dự trữ quốc gia trở thành công cụ ổn định kinh tế vĩ mô, góp phần điều tiết thị trường, giảm thiểu tác động của các cú sốc bên ngoài và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Đây là một bước tiến lớn về tư duy phát triển. Trong điều kiện kinh tế thị trường hiện đại, dự trữ không còn mang ý nghĩa “cất giữ”, mà là năng lực chủ động điều tiết.

Một kho dầu chiến lược không đơn thuần là những bể chứa nhiên liệu. Đó là “tấm đệm giảm xóc” của nền kinh tế. Khi thị trường thế giới biến động mạnh, chính nguồn dự trữ ấy sẽ giúp ổn định nguồn cung, hạn chế các đợt tăng giá đột biến, giữ vững tâm lý thị trường và tạo dư địa để Chính phủ điều hành kinh tế vĩ mô.

Ở góc độ đó, đầu tư cho dự trữ năng lượng không phải là chi phí, mà là đầu tư cho sự ổn định và phát triển lâu dài của quốc gia. Trong cấu trúc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, vai trò của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) vì thế càng trở nên đặc biệt quan trọng.

Điều cần nhấn mạnh là Petrovietnam không còn được nhìn nhận đơn thuần như một tập đoàn sản xuất - kinh doanh dầu khí. Tập đoàn đang từng bước trở thành lực lượng nòng cốt thực hiện nhiệm vụ chiến lược của quốc gia trong lĩnh vực năng lượng. Điều đó được thể hiện trước hết ở khả năng bảo đảm nguồn cung trong những thời điểm thị trường thế giới biến động mạnh.

Hai nhà máy lọc dầu chiến lược Dung Quất và Nghi Sơn nhiều năm qua đã trở thành những “pháo đài” giữ ổn định thị trường xăng dầu trong nước. Có thời điểm, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất nâng công suất vận hành lên khoảng 120% công suất quy đổi để bổ sung nguồn cung cho thị trường, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn khi cần thiết. Trong khi đó, Nghi Sơn chủ động đa dạng hóa nguồn dầu thô đầu vào nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, qua đó nâng cao khả năng thích ứng trước các biến động địa chính trị.

Nhưng nếu chỉ nhìn Petrovietnam qua những nhà máy lọc dầu thì sẽ chưa thấy hết vai trò của Tập đoàn trong bảo đảm an ninh năng lượng.

Bởi một trong những lĩnh vực đang tạo nên bước phát triển chiến lược chính là công nghiệp khí. Trong xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu, khí thiên nhiên và LNG được xem là “nhiên liệu chuyển tiếp”, vừa bảo đảm nguồn điện ổn định, vừa giảm phát thải so với các loại nhiên liệu hóa thạch truyền thống. Đằng sau mỗi chuyến tàu LNG cập cảng là thêm một lớp bảo đảm cho hệ thống điện quốc gia, thêm một mắt xích trong quá trình đa dạng hóa nguồn năng lượng và thêm một bước tiến trong lộ trình xây dựng hệ sinh thái LNG của Việt Nam.

Ở khâu thượng nguồn, Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí (PVEP) cùng Liên doanh Vietsovpetro tiếp tục duy trì sản lượng khai thác ổn định, tối ưu hiệu quả trên cơ sở bảo đảm an toàn. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu có nguy cơ đứt gãy, việc giữ vững nhịp khai thác không chỉ là nhiệm vụ sản xuất mà còn là trách nhiệm đối với an ninh năng lượng quốc gia.

Ở khâu phân phối, Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) tiếp tục thể hiện vai trò “bộ đệm” của thị trường. Dù giá dầu thế giới tăng mạnh, doanh nghiệp vẫn chủ động mở rộng nhập khẩu, bảo đảm nguồn cung tại gần 1.000 cửa hàng xăng dầu trên cả nước, không để xảy ra tình trạng gián đoạn cung ứng. Đồng thời, việc triển khai xăng sinh học E10 cũng mở ra hướng đi mới trong đa dạng hóa nhiên liệu và giảm phát thải.

Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là phát huy vai trò của Petrovietnam với tư cách doanh nghiệp nhà nước chủ lực. Quan trọng hơn, cần xác lập vị thế của Petrovietnam như một bộ phận của hạ tầng chiến lược quốc gia về năng lượng. “Hạ tầng” ở đây cần được hiểu theo nghĩa rộng. Không chỉ là hệ thống kho chứa dầu thô, xăng dầu, LPG, LNG; không chỉ là các nhà máy lọc dầu, cảng biển hay đường ống dẫn khí. Đó còn là năng lực dự trữ chiến lược, khả năng điều phối chuỗi cung ứng, hệ thống logistics, nền tảng công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng phản ứng nhanh trước các tình huống khẩn cấp.

Nếu nền kinh tế là một cơ thể sống thì năng lượng chính là dòng máu nuôi dưỡng mọi hoạt động. Dòng máu ấy không được phép ngưng trệ; càng không thể phụ thuộc vào ý chí của người khác.

Xây dựng nền an ninh năng lượng theo hướng đa nguồn, đa tuyến, đa công nghệ và có sức chống chịu cao chính là con đường để Việt Nam củng cố nội lực, tăng cường tự chủ và bảo vệ thành quả phát triển.

Trong hành trình đó, Petrovietnam cần được đặt đúng vị thế của mình: không chỉ là doanh nghiệp giữ vai trò chủ lực của ngành năng lượng, mà là một thiết chế chiến lược của quốc gia, một “lá chắn năng lượng” đủ sức chống chọi những cú sốc từ bên ngoài, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh quốc gia và tạo nền tảng vững chắc để đất nước tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới./.

Theo tin từ Petrovietnam