Trong kỷ nguyên mới, năng lượng tái tạo không còn chỉ là câu chuyện của môi trường. Điện gió, điện mặt trời và các dạng năng lượng mới đang trở thành động lực thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, mở ra cơ hội tăng trưởng mới cho Việt Nam trong nhiều thập niên tới.

"Lực hút" từ nguồn năng lượng xanh

Trong nhiều năm, dầu khí, than đá hay thủy điện được xem là những nguồn lực năng lượng quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu đang làm thay đổi cách nhìn về khái niệm tài nguyên. Ngày nay, những quốc gia sở hữu tiềm năng về gió, bức xạ mặt trời, không gian biển và năng lực phát triển công nghệ năng lượng sạch đang có thêm lợi thế mới trong cuộc cạnh tranh kinh tế toàn cầu.

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển năng lượng tái tạo. Với hơn 3.260 km bờ biển, vùng đặc quyền kinh tế rộng lớn cùng cường độ bức xạ mặt trời cao tại nhiều khu vực, Việt Nam sở hữu tiềm năng đáng kể về điện gió và điện mặt trời.

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (World Bank), tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi của Việt Nam có thể đạt khoảng 600 GW, thuộc nhóm lớn nhất Đông Nam Á. Đây được xem là một trong những lợi thế chiến lược mà không nhiều quốc gia trong khu vực có được.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, năng lượng tái tạo được xác định là một trong những trụ cột của hệ thống năng lượng quốc gia. Tỷ lệ điện sản xuất từ năng lượng tái tạo (không bao gồm thủy điện) dự kiến đạt khoảng 28-36% vào năm 2030 và tăng lên khoảng 74-75% vào năm 2050.

Điều đó cho thấy năng lượng tái tạo không còn là nguồn điện bổ sung mà đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế dài hạn của đất nước.

Quan trọng hơn, giá trị của năng lượng tái tạo không chỉ được đo bằng sản lượng điện tạo ra. Một dự án điện gió ngoài khơi hay điện mặt trời kéo theo nhu cầu lớn về xây dựng, cơ khí chế tạo, logistics, tài chính, công nghệ số, khảo sát kỹ thuật và dịch vụ vận hành, đặc biệt tạo ra hàng chục triệu việc làm. Đây chính là lý do nhiều quốc gia coi chuyển dịch năng lượng là cơ hội để hình thành các ngành công nghiệp mới.

Theo TS Hà Đăng Sơn - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh, lợi ích lớn nhất của chuyển dịch năng lượng không chỉ nằm ở giảm phát thải mà còn ở khả năng tạo ra động lực tăng trưởng mới thông qua đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ.

Thực tế tại nhiều quốc gia cho thấy năng lượng tái tạo đang trở thành lực hút mạnh đối với dòng vốn đầu tư quốc tế. Khi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt ra yêu cầu về sử dụng điện sạch trong chuỗi sản xuất, khả năng cung cấp năng lượng xanh đang trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thu hút FDI.

Xu hướng này đã bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam. Nhiều tập đoàn công nghệ và điện tử toàn cầu như Samsung, Intel, Apple hay Lego đều đang theo đuổi các mục tiêu phát thải thấp và sử dụng năng lượng sạch trong chuỗi cung ứng. Điều đó đồng nghĩa khả năng cung cấp điện xanh ngày càng trở thành một trong những yếu tố được cân nhắc khi lựa chọn địa điểm đầu tư mới.

Điện gió ngoài khơi và cơ hội hình thành ngành công nghiệp mới

Trong các dạng năng lượng tái tạo, điện gió ngoài khơi được xem là lĩnh vực có khả năng tạo ra tác động lan tỏa lớn nhất đối với nền kinh tế.

Khác với điện mặt trời, điện gió ngoài khơi đòi hỏi sự tham gia của hàng loạt ngành công nghiệp như khảo sát địa chất, thiết kế kỹ thuật, cơ khí chế tạo, đóng tàu, dịch vụ hàng hải, xây dựng công trình biển và vận hành bảo dưỡng. Vì vậy, giá trị kinh tế của lĩnh vực này không chỉ nằm ở sản lượng điện mà còn ở khả năng tạo ra hệ sinh thái công nghiệp mới.

Trao đổi với Phóng viên, TS Ngô Đức Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng, điện gió ngoài khơi không chỉ là nguồn điện sạch mà còn là cơ hội để Việt Nam phát triển công nghiệp năng lượng mới, tận dụng lợi thế biển và nâng cao năng lực tự chủ năng lượng trong dài hạn.

Theo ông, nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam có thể từng bước hình thành chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi với sự tham gia của các doanh nghiệp trong nước ở nhiều khâu khác nhau, từ chế tạo kết cấu, dịch vụ kỹ thuật cho đến vận hành và bảo dưỡng.

Đây cũng là lĩnh vực mà nhiều doanh nghiệp lớn đang quan tâm. Với kinh nghiệm trong các hoạt động ngoài khơi, hạ tầng kỹ thuật biển và chuỗi cung ứng công nghiệp năng lượng, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được đánh giá có nhiều lợi thế để tham gia sâu hơn vào lĩnh vực năng lượng tái tạo, năng lượng mới, đặc biệt là điện gió ngoài khơi trong tương lai.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp tư nhân như Trung Nam Group, T&T Group, BIM Group hay Xuân Thiện cũng đã đầu tư vào các dự án điện gió và điện mặt trời trong những năm gần đây. Sự tham gia của khu vực tư nhân cho thấy năng lượng tái tạo đang trở thành một thị trường đầu tư quan trọng, có khả năng huy động nguồn lực xã hội rất lớn cho phát triển năng lượng và kinh tế.

Cuộc cạnh tranh mới nằm ở chuỗi giá trị

Thực tế quốc tế cho thấy, quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ chuyển dịch năng lượng không phải là quốc gia xây dựng nhiều dự án nhất, mà là quốc gia làm chủ được chuỗi giá trị.

Trung Quốc hiện chiếm phần lớn thị phần sản xuất tấm pin mặt trời, pin lưu trữ và nhiều thiết bị năng lượng sạch trên thế giới. Mỹ và Liên minh châu Âu cũng đang thúc đẩy mạnh các chính sách phát triển công nghiệp năng lượng sạch trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài.

Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh năng lượng trong kỷ nguyên mới đang dịch chuyển từ tài nguyên sang công nghệ, năng lực sản xuất và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Đối với Việt Nam, cơ hội không chỉ nằm ở việc phát triển thêm các dự án điện gió hay điện mặt trời mà còn ở khả năng tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao như sản xuất thiết bị, dịch vụ kỹ thuật cao, lưu trữ năng lượng, vật liệu mới và công nghệ số phục vụ vận hành hệ thống điện.

TS Ngô Đức Lâm cho rằng, nếu chỉ nhập khẩu công nghệ và xây dựng nhà máy phát điện, phần giá trị gia tăng mà nền kinh tế nhận được sẽ khá hạn chế. Ngược lại, nếu hình thành được chuỗi cung ứng trong nước, năng lượng tái tạo hoàn toàn có thể trở thành một ngành kinh tế quan trọng tương tự như dầu khí từng đóng vai trò trong nhiều thập niên trước.

Những gì đang diễn ra trên thế giới cho thấy, năng lượng tái tạo ngày càng gắn chặt với năng lực cạnh tranh quốc gia. Cuộc đua hiện nay không chỉ là sản xuất bao nhiêu điện sạch mà còn là ai làm chủ được công nghệ, hạ tầng và chuỗi giá trị năng lượng mới.

Đối với Việt Nam, quá trình chuyển dịch năng lượng đang mở ra cơ hội hiếm có để hình thành những ngành công nghiệp mới, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong nhiều thập niên trước, dầu khí từng tạo ra động lực quan trọng cho quá trình công nghiệp hóa và tăng trưởng kinh tế của đất nước. Trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng, điện gió, điện mặt trời và các ngành công nghiệp năng lượng mới hoàn toàn có thể tiếp tục đảm nhận vai trò đó.

Câu chuyện của năng lượng tái tạo vì thế không chỉ là câu chuyện của những kWh điện sạch, mà còn là câu chuyện về tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trong nền kinh tế xanh đang hình thành trên phạm vi toàn cầu.

theo tin từ petrovietnam