Từ nền tảng ngành dầu khí Việt Nam được hình thành hơn 65 năm qua và tiếp nối hành trình hơn nửa thế kỷ phát triển, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đang lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực đột phá cho tăng trưởng. Việc làm chủ công nghệ lõi, phát triển nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sẽ là nền tảng để Tập đoàn nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Khát vọng chinh phục chuỗi giá trị năng lượng

Từ mong muốn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc xây dựng một “ngành công nghiệp dầu khí mạnh”, sự ra đời của Đoàn Thăm dò Dầu lửa 36 vào năm 1961 đã khởi đầu cho hành trình tìm kiếm những “dòng vàng đen” cho Tổ quốc, đồng thời đặt nền móng cho quá trình chinh phục chuỗi giá trị dầu khí - năng lượng của Việt Nam.

Mỗi bước phát triển của Tập đoàn đều mang đậm dấu ấn trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng chinh phục công nghệ của các thế hệ người lao động Petrovietnam

Trải qua hơn nửa thế kỷ phát triển, Petrovietnam luôn gắn liền hành trình trưởng thành của mình với quá trình làm chủ khoa học công nghệ (KHCN). Chính KHCN đã giúp các thế hệ “người đi tìm lửa” vượt qua nhiều dấu mốc quan trọng: Từ khảo sát địa chất ở khu vực phía Bắc, mở rộng tìm kiếm dầu khí trên thềm lục địa Việt Nam, đến phát hiện các mỏ dầu khí có giá trị kinh tế lớn dưới đáy biển; từ việc đưa dòng khí đầu tiên vào bờ phục vụ công nghiệp và dân sinh đến xây dựng, vận hành các nhà máy lọc dầu, đạm và điện khí; từ quá trình tiếp nhận công nghệ đến từng bước thiết kế, chế tạo giàn khoan, công trình biển và chân đế điện gió… Mỗi bước phát triển của Tập đoàn đều mang đậm dấu ấn trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng chinh phục công nghệ của các thế hệ người lao động Petrovietnam.

Đến nay, Petrovietnam đã hình thành năng lực KHCN tương đối toàn diện trong chuỗi giá trị dầu khí - năng lượng. Nhiều công nghệ chiến lược đã được làm chủ như khai thác dầu trong đá móng nứt nẻ, thiết kế và chế tạo công trình biển siêu trường siêu trọng, robot tự hành dưới nước, công nghệ LNG siêu lạnh, phát điện chu trình hỗn hợp, quản lý dữ liệu lớn, công nghệ chưng cất và hydrocracking trong lọc hóa dầu…

Tổng Bí thư Tô Lâm cùng lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham quan Triển lãm Khoa học, Công nghệ “The New Genergy” trong dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Petrovietnam (năm 2025)

Thông qua ứng dụng KHCN và đổi mới sáng tạo, Petrovietnam đã nghiên cứu, sản xuất và cung ứng ra thị trường rất nhiều các sản phẩm như phân bón, xăng dầu và khí hóa lỏng, đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu phân đạm và 60-70% nhu cầu xăng dầu trong nước, góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng và an ninh lương thực quốc gia. Trong lĩnh vực vật liệu mới, Petrovietnam cũng đạt nhiều kết quả đáng chú ý như nghiên cứu graphene, vật liệu nano và ứng dụng CO2 làm nguyên liệu sản xuất vật liệu mới.

Đặc biệt, Petrovietnam là một trong những doanh nghiệp tiêu biểu của Việt Nam về thành tựu KHCN với nhiều giải thưởng lớn, trong đó có 6 Giải thưởng Hồ Chí Minh và 4 Giải thưởng Nhà nước về KHCN, cùng hàng chục sáng chế quốc tế có giá trị.

Tập thể các nhà khoa học Petrovietnam nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh về KHCN năm 2012 cho công trình “Tìm kiếm, phát hiện và khai thác có hiệu quả các thân dầu trong tầng đá móng granitoit trước Đệ tam bể Cửu Long, thềm lục địa Việt Nam”

Có thể khẳng định, KHCN đã, đang và sẽ tiếp tục là động lực then chốt giúp Petrovietnam không chỉ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng khu vực và quốc tế. Những thành tựu nghiên cứu và ứng dụng KHCN cũng tạo nền tảng để Petrovietnam từng bước chuyển đổi từ mô hình doanh nghiệp dầu khí truyền thống sang mô hình Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam.

Kiến tạo nền tảng năng lượng mới

Nếu trước đây, KHCN chủ yếu giúp Petrovietnam giải quyết các bài toán kỹ thuật của ngành dầu khí, thì hiện nay, KHCN đang được đặt ở vị trí trung tâm trong mô hình tăng trưởng mới của Tập đoàn.

Trong bối cảnh các mỏ dầu khí truyền thống suy giảm tự nhiên, điều kiện khai thác ngày càng phức tạp, thị trường năng lượng biến động nhanh và yêu cầu chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ, Petrovietnam không thể chỉ dựa vào tài nguyên, vốn và kinh nghiệm tích lũy. Tập đoàn cần phát triển dựa nhiều hơn vào tri thức, dữ liệu, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực đổi mới sáng tạo.

Chiến lược phát triển Petrovietnam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định KHCN và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu để tạo đột phá phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong ảnh, lãnh đạo Petrovietnam và BSR giới thiệu với đồng chí Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng các sản phẩm từ NMLD Dung Quất (năm 2025)

Chiến lược phát triển Petrovietnam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định KHCN và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu để tạo đột phá phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng Petrovietnam trở thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam có tiềm lực mạnh, giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới, công nghiệp năng lượng và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao.

Đây là sự chuyển dịch mang tính nền tảng: từ tư duy “ứng dụng công nghệ để phục vụ sản xuất” sang “phát triển dựa trên công nghệ”; từ nghiên cứu theo từng đề tài riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái KHCN - đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số; từ xử lý các vấn đề kỹ thuật trước mắt sang kiến tạo năng lực công nghệ dài hạn cho tương lai.

Điểm cốt lõi của chiến lược này là KHCN phải tạo ra sản phẩm, dịch vụ và năng lực cạnh tranh mới. Tập đoàn không chỉ dừng ở mục tiêu “ứng dụng công nghệ”, mà phải tiến tới “làm chủ công nghệ”; không chỉ “mua công nghệ”, mà còn “đồng phát triển, nội địa hóa và thương mại hóa công nghệ”; không chỉ phục vụ nhu cầu nội bộ, mà còn hướng tới hình thành các sản phẩm và dịch vụ công nghệ mang thương hiệu Petrovietnam.

Đầu tư cho con người - đầu tư cho năng lực công nghệ dài hạn

KHCN không thể phát triển nếu thiếu đội ngũ nhân lực đủ năng lực tiếp nhận, vận hành, cải tiến và sáng tạo công nghệ. Đây là một trong những nền tảng quan trọng mà Petrovietnam đã bền bỉ xây dựng trong nhiều thập niên qua.

Dầu khí trước đây và công nghiệp năng lượng hiện nay đều là lĩnh vực có hàm lượng tri thức và công nghệ cao. Vì vậy, hoạt động nghiên cứu khoa học tại Petrovietnam không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần khơi dậy tinh thần sáng tạo, ý chí dám nghĩ, dám làm và niềm tự hào nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ, kỹ sư, chuyên gia và người lao động trong Tập đoàn.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Petrovietnam không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần khơi dậy tinh thần sáng tạo, ý chí dám nghĩ, dám làm và niềm tự hào nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ, kỹ sư, chuyên gia và người lao động trong Tập đoàn

Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu nâng cao đóng góp của KHCN vào tăng trưởng kinh tế quốc gia trong giai đoạn tới, qua đó tạo động lực cho đội ngũ nghiên cứu tiếp tục cho ra đời những công trình và sản phẩm có giá trị thực tiễn cao.

Theo báo cáo tổng kết, toàn Tập đoàn hiện có gần 4.000 cán bộ có trình độ sau đại học, trong đó có nhiều chuyên gia đầu ngành và đội ngũ kỹ thuật chất lượng cao, đủ khả năng triển khai các nhiệm vụ có hàm lượng khoa học lớn. Đội ngũ cán bộ KHCN của Petrovietnam hiện đã cơ bản làm chủ các lĩnh vực chuyên môn trong toàn chuỗi công nghiệp dầu khí, từ tìm kiếm - thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí, công nghiệp khí, công nghiệp điện đến dịch vụ kỹ thuật dầu khí.

Song song với phát triển nguồn nhân lực, Petrovietnam cũng đầu tư mạnh cho hạ tầng nghiên cứu, đặc biệt là Viện Dầu khí Việt Nam với hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm phân tích, phần mềm chuyên ngành và cơ sở nghiên cứu hiện đại. Đây là nền tảng quan trọng để triển khai các nghiên cứu chuyên sâu phục vụ sản xuất kinh doanh và phát triển năng lực công nghệ chiến lược trong dài hạn.

Ở tầm nhìn xa hơn, chương trình STEM Innovation Petrovietnam cho thấy cách tiếp cận chủ động của Tập đoàn trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực KHCN cho tương lai. Đây không chỉ là hoạt động trách nhiệm xã hội, mà còn là sự đầu tư vào “hạ tầng tri thức”, góp phần nuôi dưỡng thế hệ nhân lực công nghệ, kỹ thuật và năng lượng cho đất nước.

Hoàn thiện cơ chế để KHCN trở thành động lực phát triển

Một chiến lược KHCN chỉ có thể thành công khi được bảo đảm bằng cơ chế vận hành phù hợp. Vì vậy, Petrovietnam đang tập trung hoàn thiện thể chế nội bộ, cơ chế tài chính, chính sách thu hút chuyên gia, mô hình quản trị nhiệm vụ KHCN, cơ chế thử nghiệm, cơ chế chấp nhận rủi ro và cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Theo định hướng phát triển đã được công bố, Petrovietnam đặt mục tiêu dành nguồn lực cho KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở mức tối thiểu khoảng 2% doanh thu hợp nhất hoặc 10% lợi nhuận hợp nhất hằng năm. Đây là cam kết quan trọng nhằm tạo điều kiện triển khai bài bản các chương trình nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ, phát triển sản phẩm mới và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Trong chặng đường phát triển mới, KHCN cần đi trước một bước để mở đường cho các mô hình tăng trưởng mới.

Cùng với nguồn lực tài chính, các chỉ tiêu về KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần tiếp tục được gắn với hệ thống KPI của từng đơn vị, từng lĩnh vực và người đứng đầu. Khi KHCN trở thành một tiêu chí quản trị được đo lường và đánh giá bằng hiệu quả cụ thể, hoạt động đổi mới sáng tạo mới có thể đi vào thực chất, tránh hình thức và phong trào.

Hiện thực hóa tư duy này, vừa qua Petrovietnam đã ban hành Quy chế quản lý hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mới, trong đó chuẩn hóa các quy trình từ nghiên cứu đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, đồng thời đồng thời áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, tạo không gian sáng tạo tối đa cho đội ngũ trí thức, tập trung nguồn lực phát triển các sản phẩm công nghệ mang tính chiến lược của Tập đoàn.

Trên cơ sở những định hướng chiến lược đó, Petrovietnam cần tiếp tục xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo trong toàn hệ thống. Đổi mới không chỉ là nhiệm vụ của các viện nghiên cứu hay các ban chuyên môn, mà phải trở thành hành động thường xuyên tại mỗi đơn vị sản xuất, mỗi nhà máy, mỗi giàn khoan và của từng người lao động. Một sáng kiến tiết kiệm năng lượng, một giải pháp tối ưu vật tư, một quy trình bảo dưỡng mới hay một ứng dụng số trong quản trị đều là những biểu hiện cụ thể của KHCN gắn với thực tiễn sản xuất.

Trong chặng đường phát triển mới, KHCN cần đi trước một bước để mở đường cho các mô hình tăng trưởng mới. Đó là con đường để Petrovietnam chuyển hóa tài nguyên thành giá trị gia tăng cao hơn, chuyển hóa dữ liệu thành năng lực cạnh tranh, chuyển hóa tri thức thành sản phẩm và công nghệ, đồng thời chuyển hóa bản lĩnh của người Petrovietnam thành sức mạnh đổi mới của một tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia hiện đại.

Từ nền tảng được gây dựng trong hơn nửa thế kỷ, cùng chiến lược phát triển rõ ràng, nguồn lực ngày càng được củng cố và quyết tâm đổi mới từ bên trong, Petrovietnam có đủ cơ sở để đưa KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực đột phá, góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và khẳng định vị thế của doanh nghiệp năng lượng Việt Nam trên trường quốc tế.