Từ những phòng thực hành giáo dục STEM, tri thức được “đánh thức” bằng trải nghiệm, bằng sự tò mò và niềm vui học tập. Chương trình STEM Innovation Petrovietnam đang mở ra những chân trời mới - nơi khoa học trở nên gần gũi và khát vọng học tập, sáng tạo được gieo mầm.

1. Chiều muộn tại Trường THPT Đạm Ri (Đạ Huoai, Lâm Đồng), khi sân trường đã vắng, một căn phòng vẫn còn sáng đèn. Trong phòng, mấy học sinh cúi sát bàn, tay lóng ngóng nối dây điện. Một bóng đèn nhỏ chưa sáng. “Thử lại đi em, đổi cực xem...”, cô giáo Đặng Thị Phượng, giáo viên Vật lý, đứng phía sau nói khẽ. Lần thứ ba, bóng đèn bật lên. Một tiếng “à” rất nhỏ. Có lẽ chính từ khoảnh khắc đó, khoa học bắt đầu có hình hài cụ thể trong đầu những đứa trẻ vùng cao. Không còn là công thức trên bảng, mà là thứ có thể sai, có thể sửa và có thể làm được bằng chính đôi tay mình.

Em K’Nhiên, học sinh lớp 10 người dân tộc Mạ, kể rằng trước đây em rất sợ những giờ học môn Vật lý. “Toàn chữ với số, em phải đọc đi đọc lại rất nhiều lần mới hiểu được”. Từ ngày có phòng STEM, K’Nhiên lại là một trong những em đến sớm nhất. Em thích nhất là lắp mạch điện đơn giản. “Lúc đèn sáng lên, em có cảm giác mình đã khám phá ra một bí mật...”.

Cô Đặng Thị Phượng chia sẻ với chúng tôi: Phòng STEM không chỉ là phòng học có thiết bị hiện đại, mà còn là môi trường thay đổi cách dạy và học. Trước đây, nhiều ý tưởng chỉ dừng ở mô hình đơn giản vì thiếu dụng cụ. Nay, học sinh có thể thiết kế - mô phỏng - chế tạo - thử nghiệm ngay tại trường. Giáo viên cũng có điều kiện tổ chức dạy học liên môn, gắn lý thuyết với thực tiễn.

Cách đó cả nghìn cây số, tại Trường THCS Mường Khương (Lào Cai), thầy Lò Văn Hùng vẫn nhớ như in buổi chiều đầu tiên phòng STEM hoạt động. Tan học đã lâu mà mấy học sinh vẫn chưa chịu về. Các em đang cố lập trình cho robot đi theo vạch kẻ. Chạy lệch, dừng lại, làm lại từ đầu. “Thầy cho bọn em thêm 10 phút nữa thôi” - một em xin. “10 phút rồi lại 10 phút nữa trôi qua, các em học sinh vẫn chưa đứng dậy. Và hôm ấy tôi cũng không nhắc các em nghỉ. Vì tôi biết, nếu tắt đèn lúc đó, có khi lại dập tắt luôn cả sự háo hức vừa mới nhen lên”, thầy Hùng nhớ lại.

Còn tại Trường THCS Lê Quý Đôn (Tuyên Quang), em Nguyễn Chí Tiến, lớp 9A cho biết, đây là lần đầu tiên em được trải nghiệm trong một không gian khoa học đúng nghĩa, nơi kiến thức trong sách giáo khoa có thể được “chạm vào” thông qua các bộ dụng cụ thí nghiệm, mô hình lắp ráp và thiết bị lập trình robot. “Trước đây, chúng em chỉ xem hình minh họa hoặc quan sát thầy cô làm mẫu. Còn bây giờ, chính tay chúng em được lắp ráp mô hình, thiết kế sản phẩm và thử nghiệm ý tưởng của mình. Điều đó khiến mỗi tiết học trở nên sống động và cuốn hút hơn rất nhiều”, Tiến nói.

2. Theo chân những đoàn công tác của Petrovietnam, chúng tôi có thể cảm nhận được không khí rộn ràng trong những ngày khánh thành các phòng STEM từ Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Hà Nội, Ninh Bình, Thanh Hóa đến Nghệ An, Hà Tĩnh, Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Cà Mau, Cần Thơ… Không chỉ là niềm vui của một buổi lễ trao tặng, đó còn là niềm háo hức rất thật của học sinh lần đầu chạm tay vào robot, mạch điện, mô hình lập trình; là ánh mắt xúc động của giáo viên khi đứng trước một không gian dạy - học hoàn toàn mới; và là cảm giác về một cánh cửa tri thức đang được mở ra cho tương lai.

Chương trình STEM Innovation Petrovietnam do Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) triển khai ngoài việc trao tặng phòng học, trang thiết bị hay mô hình giáo dục hiện đại mà còn mang theo những thông điệp lớn về con người, về giáo dục và về khát vọng phát triển dài hạn của đất nước.

Ở một số địa phương, đặc biệt là vùng cao, vùng xa hay khu vực còn nhiều khó khăn, phòng thực hành STEM dường như đã trở thành “điểm sáng” mới trong đời sống học đường. Nhiều giáo viên chia sẻ rằng, từ khi có phòng STEM, lớp học không còn chỉ là bảng đen - phấn trắng, mà trở thành không gian trải nghiệm, nơi học sinh được “học bằng tay”, “nghĩ bằng mắt”, “làm bằng trí tò mò”.

Các em học sinh hồ hởi vì lần đầu được tự tay lập trình một robot di chuyển, lắp ráp mô hình kỹ thuật, hay thử nghiệm những bài toán khoa học vốn trước đây chỉ có trong sách vở. Giáo viên vui vì có thêm công cụ để khơi gợi tư duy, đổi mới phương pháp giảng dạy, biến kiến thức khô khan thành trải nghiệm sống động. Niềm vui ấy lan tỏa rất nhanh, không chỉ trong nhà trường mà còn trong cộng đồng phụ huynh, địa phương.

Theo chuyên gia STEM Đỗ Hoàng Sơn, điểm cốt lõi của STEM không nằm ở thiết bị, mà ở tư duy. STEM giúp học sinh làm quen với cách đặt câu hỏi, thử - sai, phản biện và sáng tạo. Từ những bài học nhỏ trong phòng STEM, các em được rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề, làm việc nhóm, tư duy logic - những kỹ năng nền tảng của công dân trong kỷ nguyên số và nền kinh tế tri thức.

Chính vì vậy, STEM Innovation Petrovietnam vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động an sinh xã hội, trở thành sự đầu tư cho “vốn con người”, cho nguồn nhân lực khoa học công nghệ tương lai. Mỗi phòng thực hành STEM như một “hạt giống” được gieo ở nhiều vùng đất, khơi dậy khát vọng học tập, nghiên cứu và sáng tạo của thế hệ trẻ Việt Nam.

Tinh thần của chương trình hòa nhịp với những định hướng lớn mà Tổng bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh: Phát triển đất nước phải bắt đầu từ con người, từ giáo dục, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; không để bất kỳ vùng miền nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển.

Trong cách làm của Petrovietnam, dễ nhận thấy sự tiếp thu tinh thần ấy: STEM không chỉ đến với các đô thị lớn, mà được ưu tiên đưa về những địa phương còn khó khăn. Đó chính là cách thu hẹp khoảng cách giáo dục, tạo cơ hội công bằng với tinh thần “đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai đất nước”.

Với vai trò tập đoàn kinh tế trụ cột, Petrovietnam không chỉ đóng góp cho ngân sách, bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội bằng cách làm an sinh bền vững, tạo nền tảng tri thức lâu dài. STEM Innovation Petrovietnam không chỉ là một chương trình giáo dục mà là cam kết dài hạn - cam kết cùng đất nước đầu tư cho con người, cho trí tuệ Việt Nam và cho những chân trời phát triển bền vững phía trước.