Trong bối cảnh Chính phủ, Bộ Công Thương đang thúc đẩy mạnh mẽ việc sử dụng xăng sinh học E10, yêu cầu đặt ra đối với các doanh nghiệp năng lượng không chỉ là có sản phẩm để bán, mà phải chuẩn bị được cả chuỗi cung ứng. Với Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), chuỗi cung ứng ấy bắt đầu từ việc “hồi sinh” Nhà máy Nhiên liệu sinh học (NLSH) Dung Quất. Đây không chỉ là câu chuyện tái khởi động một dự án công nghiệp từng gặp khó khăn, mà còn là bước đi có ý nghĩa chiến lược trong việc chủ động nguồn cung nhiên liệu sinh học, phục vụ lộ trình áp dụng xăng E10 trên phạm vi toàn quốc.

Từ nhà máy “ngủ quên” đến mắt xích chiến lược

Hơn 10 năm trước, Nhà máy NLSH Dung Quất được xây dựng với kỳ vọng mở ra một hướng đi mới cho NLSH tại Việt Nam. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân về thị trường, cơ chế, giá thành, nguyên liệu và sức tiêu thụ NLSH, nhà máy từng có giai đoạn dài vận hành không như kỳ vọng. Trong nhiều năm, NLSH tại Việt Nam không thiếu tiềm năng, nhưng thiếu một lực đẩy đủ mạnh để các nhà máy ethanol có thể hoạt động ổn định, gắn kết hiệu quả với thị trường xăng dầu và nhu cầu thực tiễn của cuộc sống.

Thời điểm hiện tại, lộ trình E10 được thúc đẩy mạnh mẽ, ethanol không còn là một sản phẩm phụ trợ khó tìm đầu ra, mà trở thành thành phần thiết yếu để phối trộn xăng sinh học. Trong bối cảnh đó, Nhà máy NLSH Dung Quất có lợi thế đặc biệt nhờ nằm trong hệ sinh thái Petrovietnam và ở vị trí liền kề Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất.

Việc đưa Nhà máy NLSH Dung Quất trở lại vận hành vì vậy mang ý nghĩa kép. Một mặt, đó là quá trình khôi phục một tài sản công nghiệp đã được đầu tư quy mô lớn. Mặt khác quan trọng hơn, đây là bước chuẩn bị nguồn cung ethanol trong nước cho lộ trình E10, qua đó giảm áp lực phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nhập khẩu trong giai đoạn đầu triển khai.

Ngay sau khi có những sự định hướng chiến lược từ Đảng, Chính phủ, Bộ Công Thương, Petrovietnam cùng với đơn vị thành viên là Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) đã nhanh chóng triển khai công tác bảo dưỡng, sửa chữa và chuẩn bị kỹ thuật để khởi động lại Nhà máy NLSH Dung Quất. Sau quá trình đó, nhà máy tiến hành chạy thử từ ngày 20/1/2026. Đến ngày 6/2/2026, nhà máy cho ra lô ethanol nhiên liệu đầu tiên. Trong giai đoạn đầu, Công ty Cổ phần Nhiên liệu Sinh học Dầu khí Miền Trung (BSR-BF) - đơn vị quản lý, vận hành Nhà máy NLSH Dung Quất đã sản xuất khoảng 470 tấn ethanol nhiên liệu, trong đó lô 210 tấn đầu tiên được xuất cho BSR để phối trộn xăng sinh học E10.

Những con số này không chỉ có ý nghĩa về sản lượng, mà còn cho thấy một chuỗi vận hành thực tế đã được kích hoạt: ethanol được sản xuất tại Nhà máy NLSH Dung Quất, chuyển sang BSR để phối trộn với xăng nền, hình thành sản phẩm E10 phục vụ thị trường.

Quá trình khởi động lại một nhà máy ethanol không đơn thuần là “bật máy” để vận hành. Đây là tổ hợp nhiều công đoạn kỹ thuật phức tạp, từ kiểm tra thiết bị, phục hồi dây chuyền, ổn định hệ thống lên men, nuôi cấy vi sinh, kiểm soát enzyme, chưng cất, tách nước, xử lý nước thải… đến kiểm định chất lượng ethanol thành phẩm. Mỗi khâu đều đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật phải kiểm soát nghiêm ngặt, bởi ethanol nhiên liệu dùng để phối trộn xăng E10 phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng chặt chẽ.

Ông Phạm Văn Vượng, Giám đốc BSR-BF cho biết, không chỉ dừng lại ở khôi phục vận hành, Công ty còn triển khai nhiều nhóm giải pháp đổi mới sáng tạo nhằm tối ưu quá trình sản xuất. Các hướng cải tiến tập trung vào nâng hiệu suất tách cát, cải tiến enzyme, tăng công suất chưng cất, tối ưu tiêu hao năng lượng, xử lý nước thải và bã sắn theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Trong giai đoạn đầu, nhà máy vận hành từng bước để ổn định hệ thống, sau đó nâng dần công suất. Đến tháng 3/2026, nhà máy vận hành ở bình quân 75% công suất và đặt mục tiêu đạt 100% công suất trong thời gian ngắn sau đó. Đây là nguồn cung có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu ethanol để phối trộn xăng sinh học được dự báo tăng mạnh khi lộ trình triển khai E10 trên toàn quốc đi vào thực tế.

"Khơi thông" chuỗi NLSH, gia tăng tự chủ năng lượng

Để xăng E10 đi vào đời sống, nguồn cung ethanol phải ổn định cả về lượng, chất và giá thành. Đây là bài toán không đơn giản, bởi ethanol nhiên liệu phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào, mùa vụ, logistics và biến động thị trường nông sản. Với Nhà máy NLSH Dung Quất, bài toán nguyên liệu được tiếp cận theo hướng đa nguồn, linh hoạt và tối ưu chi phí.

Nguồn nguyên liệu truyền thống của nhà máy là sắn lát. Đây là loại nguyên liệu phổ biến, có thể khai thác trong nước, đặc biệt là tại khu vực Tây Nguyên, cùng với nguồn nhập khẩu từ Lào, Campuchia. Việc kết hợp nguyên liệu trong nước và nhập khẩu giúp giảm rủi ro đứt gãy nguồn cung, nhất là trong các thời điểm mùa vụ biến động hoặc cạnh tranh thu mua tăng cao.

Bên cạnh sắn, nhà máy cũng tính toán khả năng sử dụng ngô cao sản nhập khẩu nếu hiệu quả kinh tế tốt hơn. Đây là hướng đi phù hợp với tư duy quản trị nguyên liệu hiện đại: không phụ thuộc hoàn toàn vào một loại đầu vào, mà lựa chọn phương án tối ưu theo từng thời điểm thị trường. Khi nguồn ngô nhập khẩu có sản lượng dồi dào, giá thành ổn định và logistics thuận lợi, đây có thể trở thành lựa chọn bổ sung giúp nhà máy vận hành linh hoạt hơn.

Đáng chú ý, Nhà máy NLSH Dung Quất có lợi thế đặc biệt về vị trí địa lý, khi nằm gần cảng nước sâu Dung Quất và liền kề NMLD Dung Quất. Điều này tạo thuận lợi lớn trong nhập nguyên liệu, vận chuyển ethanol và kết nối với khâu phối trộn xăng E10. Trong chuỗi NLSH, khoảng cách địa lý giữa nhà máy ethanol và nhà máy phối trộn có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí logistics, thời gian cung ứng và khả năng kiểm soát chất lượng. Petrovietnam đã tạo dựng được hạ tầng tại Dung Quất với nhiều lợi thế khi các "mắt xích" được đặt gần nhau.

Đây cũng chính là điểm khác biệt trong cách Petrovietnam triển khai lộ trình E10. Thay vì các khâu rời rạc, hệ sinh thái tại Dung Quất có khả năng kết nối trực tiếp: BSR-BF sản xuất E100, BSR tiếp nhận để phối trộn xăng E10, sau đó sản phẩm được xuất bán thông qua hệ thống phân phối của Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) ngay tại miền Trung. Việc Nhà máy NLSH Dung Quất nằm cạnh NMLD Dung Quất giúp giảm chi phí trung gian, rút ngắn thời gian cung ứng và tăng khả năng kiểm soát chất lượng trong quá trình phối trộn.

Với BSR, nguồn ethanol từ BSR-BF là đầu vào quan trọng để phối trộn xăng E10. BSR hiện có nền tảng gồm hệ thống bồn bể, hạ tầng pha chế, kiểm soát chất lượng và cảng xuất sản phẩm. Khi kết hợp với nguồn E100 từ Nhà máy NLSH Dung Quất, BSR có thể phát huy vai trò là "mắt xích" trung tâm trong quá trình biến ethanol thành sản phẩm xăng sinh học đạt chuẩn.

Ở tầm rộng hơn, việc hồi sinh Nhà máy NLSH Dung Quất cho thấy, phía sau mỗi lít xăng E10 là một chuỗi giá trị gồm vùng nguyên liệu nông nghiệp, nhà máy ethanol, nhà máy lọc dầu, hệ thống pha chế, tồn trữ, vận chuyển, phân phối và bán lẻ. Khi chuỗi này được vận hành hiệu quả, NLSH có thể tạo thêm đầu ra cho nông sản, khôi phục công nghiệp sinh học, gia tăng giá trị nội địa và góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Nhìn từ góc độ Petrovietnam, việc "hồi sinh" Nhà máy NLSH Dung Quất là một hành động cụ thể trong hành trình hiện thực hóa lộ trình E10. Nếu bài toán chính sách "mở đường" cho xăng sinh học, thì bài toán sản xuất bắt đầu từ những dây chuyền ethanol được khởi động trở lại. Từ những m3 ethanol đầu tiên được xuất sang BSR, có thể thấy một mạch nguồn mới đang được khơi thông tại Dung Quất. Đó là mạch nguồn của NLSH, của liên kết nông nghiệp - công nghiệp - năng lượng, của nỗ lực biến một nhà máy từng “ngủ quên” thành mắt xích quan trọng trong triển khai lộ trình E10 tại Việt Nam.

Bài 1: Xăng E10 - Nhiên liệu sạch, tương lai xanh

Bài 2: Cơ chế mở lối, Petrovietnam tiên phong triển khai lộ trình E10