Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chương trình STEM Innovation do Petrovietnam triển khai được xem là một phép thử quan trọng của giáo dục STEM trong nhà trường. Trao đổi với PetroTimes, chuyên gia STEM độc lập Đỗ Hoàng Sơn cho rằng nếu được vận hành hiệu quả, mô hình này có thể tạo ra không gian thực hành khoa học cho học sinh, đồng thời góp phần hình thành một hệ sinh thái sáng tạo từ nhà trường đến xã hội.

Đội tuyển Robotics Trường THCS Cầu Giấy tham gia cuộc thi VEX Robotics World Championship 2026 tại Mỹ

PV: Vừa qua học sinh Trường THCS Cầu Giấy (Hà Nội) đã giành nhiều thành tích nổi bật tại Giải vô địch robot VEX thế giới 2026 – sân chơi STEM quy mô lớn nhất thế giới với hơn 30.000 học sinh từ hơn 60 quốc gia tham dự. Đặc biệt, các em cũng đã tham gia chia sẻ kinh nghiệm về mô hình phòng thực hành STEM Innovation Petrovietnam tại sự kiện này. Ông nhìn nhận như thế nào về tín hiệu này đối với giáo dục STEM của Việt Nam?

Chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn: Trước hết, tôi thực sự muốn gửi lời chúc mừng tới các em học sinh, các thầy cô giáo Trường THCS Cầu Giấy, các bậc phụ huynh và cộng đồng STEM đã đồng hành để tạo nên một kết quả rất đáng tự hào tại sân chơi quốc tế lớn như vậy.

Theo tôi, điều đáng quý không chỉ nằm ở những giải thưởng hay thứ hạng cao, mà ở việc học sinh Việt Nam đã có thể tự tin mang mô hình STEM của mình ra thế giới để giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi cùng cộng đồng quốc tế. Đây là một tín hiệu rất tích cực, cho thấy nếu được trao cơ hội tiếp cận môi trường thực hành phù hợp, học sinh Việt Nam hoàn toàn có khả năng hội nhập và cạnh tranh ở những sân chơi công nghệ hàng đầu.

Tôi nghĩ thành công của THCS Cầu Giấy cũng gợi mở rất nhiều điều cho giáo dục STEM tại Việt Nam. Đó là khi nhà trường, giáo viên, phụ huynh và các doanh nghiệp cùng đồng hành, các phòng Lab STEM hoàn toàn có thể trở thành nơi khơi dậy đam mê khoa học, tinh thần sáng tạo và khả năng làm việc theo chuẩn quốc tế cho học sinh ngay từ bậc phổ thông.

Đặc biệt, tôi rất xúc động khi thấy phía sau thành công ấy là sự tận tụy của các thầy cô, sự đồng hành bền bỉ của phụ huynh – nhất là các người mẹ – và tinh thần hỗ trợ rất mạnh của cộng đồng STEM. Chính những điều đó mới tạo nên nền tảng bền vững cho văn hóa sáng tạo trong giáo dục.

Chuyên gia STEM độc lập Đỗ Hoàng Sơn cho rằng nếu được vận hành hiệu quả, mô hình này có thể tạo ra không gian thực hành khoa học cho học sinh, đồng thời góp phần hình thành một hệ sinh thái sáng tạo từ nhà trường đến xã hội.

PV: Năm 2025 Petrovietnam đã triển khai chương trình STEM Innovation với quy mô khoảng 500 tỷ đồng. Theo ông, chương trình này có ý nghĩa như thế nào đối với việc hình thành văn hóa sáng tạo trong nhà trường?

Chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn: Việc Petrovietnam triển khai chương trình 100 phòng Lab STEM Innovation trên toàn quốc có ý nghĩa rất đặc biệt, bởi đây không phải là một dự án đầu tư thiết bị giáo dục đơn thuần mà thực chất là một nỗ lực kiến tạo môi trường sáng tạo cho thế hệ trẻ. Trong nhiều năm qua, giáo dục STEM ở Việt Nam vẫn thường gặp một nghịch lý: chúng ta nói nhiều về khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhưng học sinh lại thiếu những không gian thực hành thực sự để thử nghiệm ý tưởng, làm thí nghiệm, chế tạo và khám phá.

Các phòng Lab STEM Innovation, nếu được vận hành đúng tinh thần của chương trình, sẽ góp phần thay đổi điều đó. Đây có thể trở thành những “không gian sáng tạo mở” trong nhà trường, nơi học sinh được trực tiếp trải nghiệm quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và giải quyết vấn đề. Khi học sinh được đặt trong môi trường như vậy, tư duy khoa học, khả năng sáng tạo và tinh thần khám phá sẽ dần hình thành một cách tự nhiên.

Quan trọng hơn, khi một doanh nghiệp đầu tàu của nền kinh tế như Petrovietnam chủ động đầu tư cho giáo dục STEM, điều đó cũng gửi đi một thông điệp rất rõ ràng: nguồn lực con người và tri thức khoa học chính là nền tảng cho sự phát triển lâu dài của đất nước. Nếu những phòng Lab này được khai thác hiệu quả, chúng có thể trở thành những “hạt nhân” lan tỏa văn hóa sáng tạo trong nhà trường, từ đó góp phần nuôi dưỡng thế hệ nhân lực khoa học - công nghệ cho tương lai.

Đội tuyển Robotics Trường THCS Cầu Giấy tham gia cuộc thi VEX Robotics World Championship 2026 tại Mỹ

PV: Dù hạ tầng STEM đang được đầu tư mạnh, nhưng văn hóa học tập sáng tạo trong trường phổ thông dường như vẫn chưa được lan tỏa sâu rộng. Theo ông, đâu là những rào cản lớn nhất hiện nay?

Chuyên gia Đỗ Hoàng Sơn: Theo quan sát của tôi, quá trình đầu tư hạ tầng cho giáo dục STEM trong những năm gần đây đã có bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, để các phòng Lab STEM phát huy hết hiệu quả thì thiết bị chỉ là điều kiện cần, còn điều kiện đủ lại nằm ở văn hóa học tập và cơ chế vận hành.

Thứ nhất là thiếu một hệ thống hướng dẫn và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Nhiều địa phương rất quan tâm đến chương trình, nhưng khi triển khai thì lại lúng túng vì chưa có bộ chỉ số cụ thể để đo lường hiệu quả của các phòng Lab: một phòng Lab cần đào tạo bao nhiêu giáo viên, hỗ trợ bao nhiêu học sinh, tạo ra bao nhiêu dự án khoa học hay sản phẩm sáng tạo...

Thứ hai là tâm lý thận trọng trong nhà trường. Giáo dục STEM khuyến khích học sinh thử nghiệm, sáng tạo, thậm chí chấp nhận sai và học từ sai lầm. Nhưng trong thực tế, nhiều trường vẫn quen với mô hình dạy học truyền thống, nên giáo viên đôi khi chưa mạnh dạn tổ chức các hoạt động nghiên cứu, chế tạo hoặc các dự án liên môn.

Một rào cản nữa đến từ tâm lý của phụ huynh và câu chuyện tuyển sinh đại học. Khi các thành tích trong nghiên cứu khoa học hoặc các dự án STEM chưa được các trường đại học coi là lợi thế rõ ràng trong tuyển sinh, phụ huynh sẽ khó nhìn thấy lợi ích trực tiếp của việc con em mình tham gia các hoạt động STEM.

Vì vậy, để các phòng Lab STEM thực sự phát huy hiệu quả, cần có một hệ sinh thái đồng bộ: từ văn bản hướng dẫn, cơ chế đánh giá, sự chủ động của nhà trường, cho tới sự tham gia của các trường đại học và doanh nghiệp. Khi các mắt xích này được kết nối với nhau, những phòng Lab STEM mới có thể trở thành không gian sáng tạo thực sự của học sinh, chứ không chỉ là những phòng học với thiết bị hiện đại.

(Còn nữa)...